chaitra, 24

आज चैत्र २४ गते शनिबार । आज दिनभर चौतारी मै वित्यो, काम थियो, एउटा घनघसेमा भारी विसाउने हात चिलायो, माखो मारियो । त्यसो त मुर्गा गल्लीमा बसेछी खाइला किन नखानु । धट ! आज त कुखुरालाई वर्ड फ्लु भको छ । शनिवार २०५८ मा भएको भए हिजो आजका कुरा, के घर के डेरा हरिन्थ्यो आज २०७५ के हर्ने ?
अँ पुरानो टेलिश्रृखंलाका जीवनत र सरल पात्र बुढा त भएका हुन् । मोर्डन भएका छन् । तर सरल र जीवन्त कलाकारिता र जनजीवनका छायालाई एकोह्र्याउने कथा पंत्तिमा कमि आएको फिल हुन्छ ।
अस्तिको दिन पिकेको गल्लीमा दुध र पानी मिसिएको चिया आँए र एउटा कलाकारसँग हात मिलाएँ । नाम नसोधी फर्किए छु । हैट सोध्नु थियो । किन सोधिन ? अर्को बेला अवस्य सोध्नेछु ? मेरो कथाको सुरुवात हुने हो की?
अँ आज खास काम केही छैन। ज्यामीले नी भारी बोकेकोभए ५÷७ सय बनाइसक्थ्यो होला खाली हात जगन्नाथ ।
आज गीत पढ्छु । कमसेकम भगवान कृष्णको र जीवनको दर्शन र अलि अलि पूर्वीय दर्शनले मलाई संगाल्छ की । वा मैले अलिकति हावा बोल्छु की । वाईवाई लएको छु अवेर राती सम्म भोक लाग्यो भनि खान । बज्र स्वाठ मोटेले हिजो फोन उठाएन त्यसलाई म दक्षिणा दिन्न ।
एउटा पाठ पढ्छु । हो कि । अनि फोन गर्छु होला मेरी उनीलाई । गरिन भने उसले यो कथा त पढ्ली । सायद पढिन भने पनि ठीकै छ ।
आज केही राजनीतक पत्र पत्रिका पढेँ । बहुलवाद र प्रत्यक्ष निर्वाचन पढेँ । के रैछ त बहुलवाद साथी सँग छलफल गर्नुपर्ने एकोहोरिदै गएको छु ।

2075-12-22

आज चैत्र २२ गते शुक्रबार रातको १ बजे निन्द्रा परेको छैन । शरिरमा शिथिलता नभई परिक्षा ताका भएको प्रयासका बाबजुत भएको शारिरीक कमजोरी मेरो लागि घातक सिद्व हुने हो की जस्तो आभास हुन्छ । तथापि मेरो मनमा भएको दुविधा हट्छ कुनै मोडमा अनि आफ्नो मानसिकता आफैँ स्वच्छ पार्छु ।

भर्खरै सचेतनाको बारेमा पढेको थिएँ । ऐतिहासिक द्वन्दवाद र चेतनामा भिन्नै प्रसँग छ भनि पाएँ । त्यसो त सो प्रसँग मेरो न्यूज पोर्टलमा पनि अस्ति भेटेको थिँए । पढेपछि यसको बोधार्थ माथि झन छर्लङ्ग भएँ ।

तर परिक्षा अनुकुल विद्यार्थीको तयारी गर्न गाह्रो हुँदो रहेछ त्यो पनि स्नातोकोत्तरमा । धन्न धन्न पास भइएछ । आज मैले मेरो एउटा कलेजको साथीसँग भेटेँ, चिया खाँए उ भन्दै थिए राम्रै नम्बर आएछ तर तयारी पुगेन । अनायास चिन्तित भएँ तरपनि आउने दिनमा किताबी अक्षरका बनोट अनि उत्तरपुस्तिकामा श्रृजित बनोटको ढंग र त्यसको अंग्रजी लिपिमा साभार र दिमागी सम्झनेशक्तिमा ह्रास क्रमश बढ्ने हो कि घट्ने हो कुनै तुक छैन ।

आज गिता पढदै छु नेपालीमा केही अफ्ठयारा व्याकरणले मन गुनीलो बनाएर ल्याएको छ बोधार्थ र प्रसंग बुझदा । कता कता समाजवादबाट टाढा अध्यात्मिकवाद तिर पढ्दा सुनदा सुर्यका रापिलो किरणबाट बयरको बुट्यानको छहारी भेट्टाएको आभास हुने रै छ । विहानीको सूर्य, घण्टा, दिन, समय, पल सबै बोध हुने र मानविय संवेदनाका साधन आँखा, नाक, कान, मुख र छालाका तन्तुहरु संस्कृतको अध्ययनले चलायमान हुने रहेछ ।  विरानो ठाउँमा मानव शरिरले  ऋतु र वर्षाका संवेदनाले त्यसै प्रफुल्लित हुने रै छ । आगामि दिनमा के गर्ने, के लेख्ने टुङ्गै छैन ।
                                                                                          इति श्रि !

Power, Article 1

आज राजनीति पढ्न मन लाग्यो मेरो किताबको अर्को विषय । राजनीति सांस्कृतिक रुपमा बढि फैलिएको हने हुँदो रहेछ । जसरी ओबामा आँफै कालो वर्णका भएपनि पहिलो काला रंगका राष्ट्रपति उम्मेदवार होइकन छाडे । माक्र्सवादी चिन्तनबाट केलाउँदा आर्थिक वर्ग संघर्ष र पूँजीवादको श्रमिक वर्गसँग हुने दवदवाले श्रम वजार र उत्पादन माथिको प्रभावलाई द्वन्दात्मक बनाउँदै हुने जाने रहेछ । नव माक्र्सवादमा समाजको सिद्वान्त र राजनीतिक संघर्ष र त्यसको अधार र पूजीँवादले संसोधनवाद र श्रमिक वर्गसंग मिलिजुलीको राजनीतिक संघर्ष मिलाउँदो हुने रहेछ । वेबरले राज्य व्यवस्थाका कर्मचारी तन्त्रका मनोमानीलाई चिरफार गर्दै बजार तन्त्र र व्यवसायीकरणलाई फैलावट गर्दै जाने रहेछ । कूलीन सिद्वान्तले कुनै निश्चित हेक्काले चूनाव मार्फत प्रजातान्त्रिक मूल्य मान्यताका विचार बोकेका राजनीतिककर्मीमा विभाजन गराई आफ्नो उपादेयतालाई प्रष्ट्याउँदो रहेछ । बहुलवादले इच्छुक समूहलाई राजनीतिक धरातलमा उभ्याई राजनैतिक कृयाकलापमा उभ्याई राजनीतिक कृयाकलापमा संलग्न गराउँदो होला । दुर्खाइमले श्रम प्रति विभाजन, नैतिक समाज, समाजमा मानिसले उत्तरदायित्व बोक्नुपर्ने, व्यत्तिलवादी चारित्रिक उठा, सामाजिक एकता, यांत्रिक एकता र माक्र्सवादी द्वन्दवादको कुरा चरितार्थ गर्ने रहेछ । नव दुर्खाइम राजनितिक समाजले के यी कार्य समाजमा प्रभाव भएका छन् विशेषगरी प्रकार्यवादी संरचनामा भनी प्रश्न सोद्दो रहेछ । फोकोको छुट्टै सिद्वान्तले शक्ति र मानवीय सोचको कुरा केलाएँदो रहेछ । शक्ति विधान बाट संचालित हुन्छ र राजनीतिक अंग सेना, कर्मचारीतन्त्र, प्रशासन र शैक्ष्कि सेवामा अन्र्तनिहित कुराको समालोचना गर्दो रहेछ । सरकारी कार्यान्वन सिद्वान्तमा “कार्यान्वनको पनि कार्यान्वयन” भनी मिसाइन फोको को सिद्वान्त प्रत्युत्पादन भएको रहेछ । समकालीन राजनीतिक समाजमा भूमण्डलीकरण र नागरिकताको कुरो दिइएको पाइयो । राजनीतिक समाजमा भूमण्डलीकरण र नागरिकताको कुरो दिइउको पाइयो । राजनीति र शक्तिको परिवर्तनिय रुप  (Changing Definations of Politcs and Power) मा मूख्य शिर्षक केलाउँदा यावत कुराहरुलाई वर्णन गरिएको छ ।Kate Nash ले उद्वरित गरेका आंशिक कुरा ूTo the Topicयिनै हुन सरसरती हेर्दा सवै कुरा पढ्न धेरै वेर अक्षर वकुध्यानम गरेर घोत्लिनु नै पर्ला । अर्को समय फेरि घोरिएर दुइ चार शब्द कोरौंला ।
इतिश्रि

Tue, Dec, 25

गीता सार !

गीता सार !
आज २०७५ मंसिर २२ गते
मंसिर शुरु भएपछि भागवत गीता पढुँला भनेर सोचेको थिँए । अँ दशैको क्याम्पस विदा ताका ४÷५ पाना नियाँलेको थिँए ! महाभारतको प्रसंग दोहोरिएको रहेछ । साँची भन्नै विर्सेको संस्कृत पढ्न नसकिने भएकोले अंग्रेजी गीता पढ्न ल्याएको छु ।
मानिसलाई दर्शनको प्रभाव चाहिँदो रहेछ । म नपढिकन सोच्छु ! गीता सार काम गर फलको आशा नगर होला ! तर शुरु गर्दै जाँदा महाभारतको अंश जोडिएको रहेछ । धर्म, प्रकृति, मूल्य मान्यता, सचेतना, कलि युग, आत्मा र वस्तु, जीवन प्रतिको मानविय स्थुलको संघर्ष, कृष्णको मायावि संस्सार, मानिसले मृत्ु वरण गर्नुपर्ने सार्थकता, योगको रस्य, भगवान श्री कृष्णको विशाल स्वरुप जगत जहाँ श्री कृष्ण विराजमान हुनुहुन्छ, वहाँको वृस्त्रित अलौकिक रुप जुन रु देख्दा महाभारतका मुख्य पात्र अर्जुन स्वयं अवाक भए, आत्माबाट नै वस्तुवादी स्वरुप चित्रण भयो र यो भ्रम सिवाय केहि होइन, आत्मा जो मृत्युपछि अर्को मानिसको आत्मामा विलिन हुन्छ र प्रत्येक चिज विच चलान्तर छन त्यसमा आत्मा प्रवेश भएका हुन्छ इत्यादी । यस्तै यस्तै रहेछ ।
तर ज्ञानको सार्थकता कहाँ ८÷१० पानाले हुन्छ पाता नै केलाउनु पर्छ । सानो ज्ञानले मानिसलाई झन अशान्ति बनाउँछ ।
अँ म भन्दै थिँए गीता किन पढ्नु के पाइएला ? मेरा जीजुबाजेले पढ्ने गीता, म किन नपढुँ यसले मानिसलाई जीवनको गोरेटो देखाउँछ  भन्ने गरेका छन् । म पनि त्यहि सल्लाह समाएर फुर्सदमा गिता नियाल्ने गर्छु । ध्यान बकुल्लाको हुनुपर्दो रहेछ काग भए अर्कै अडकल बाजी हुनेहोला ।
मैले बुझेको गिता दर्शनले मानिसलाई आपत पर्दा नि कसरी समस्या बुझने भन्ने प्रसंगत दिशामा दोहो¥याउँदो हो ।
साँची काठमाडौंको अनकन्टार ठाँउमा समय, विहान, दिउँसो, रात्री विशेष गरी काल नसम्झनी हुने हुँदो रहेछ । तर यहाँ छटाएको प्रकृति विषय पढ्दा कता कता विहान, साँझ, दिउँसोको आभास भई मनमा स्वतस्फूर्त जागरण पर्दो हुने रहेछ । अमूक मनोवैज्ञानिक प्रकृति प्रसतको छुट्टै अनुभवले आश्चर्य र खुसी हुँदोरहेछ ।
चण्डी, रुद्री त दशैंमा पाठ गर्ने संस्कृतका ग्रन्थ हुन । तिनीहरुको छुट्टै महत्व छदैं छ ।
गीता पढ्न त्यस्तो खास अवसर नचाहिँदो हो । त्यसो त समाजशास्त्रमा पाश्चात्य दर्शन र लेख पढ्नु पर्छ तर हामी त पूर्वीय दर्शन भएका प्राण्ी आफ्नो संस्कृति नहुने भन्ने नहुँदो हो । तर किताबको पाना असंख्य छन् पुरै पढेर अरु बुझ्छु होला । अनि केही लेख्ने जमर्को गछु । अनुभव ८÷१० पानाको यस्तै त होनी, गीता ? तपाई पनि पढ्ने कि ?
                                                                                                                                            इतिश्रि

परिचय

धेरै परिचय बोक्नु आफैंमा नसुहाउँदो हो । तर जिज्ञासु नभई एक खोजीको लागि मात्र थियो । शुष्म रुपमा केही खोज्नु र त्यसैलाई आलटाल गरी बनाउनु समस्याको निराकरण थियो । केही आम्दानीको प्रयोजन तर आज त्यही दिनको समिक्षा गर्न पनि पत्यार लाग्दो लाग्छ । त्यो कुनै माक्र्सवादी दन्द नै थियो वा हिगल र लेलिनको दर्शन । तर आँखाका परेलीले झिम्क्याइएका काला पलहरु ति वात्साल्यपनका जस्ता नहोलान । तर आज यही दृश्य नाटक जस्ता छन् । ति नजानिदा नदेखेका मानिस कुपुकुपु हाँस्छन्, आँखा झिम्क्याउँछन् अनि रिसाँउछन् जस्तो केही बन्न लागेका, भनेका अनि सोचेका, कल्पना गरेका । के आफ्ना कुरा खरानी हुन आँटेका होला ? अनि आफू बुढो मुढो भर बसिएको एउटा लाटो मूढो भएर एउटा लाटकोसेरो भएर जो रातमा आँखा देख्छ दिनमा अन्धो ।  

Dairy 2075-5-18

ताना बुना केही थिएन समय म जस्तै छिप्पीएको थियो । आज श्री कृष्ण अष्ठमी समाज शास्त्रको परिक्षा दिएको दिन परिक्षाको सकस पनि थियो । परिक्षाको सकस ठूलो थियो । तर जे भए पनि राम्रै दिएँ । अनायास एक चस्मीस साथीसँग वार्तालाप गरे साथी जाउँ भनेर । बोली राम्रै थियो । तर उ त पाटन कृष्ण मन्दिर जाने रे ।
म धार्मिक हुँला धेरै हदसम्म ! तर नी अनायास आएको उसको श्री कृष्ण मन्दिर तर्फको यात्रा विहान थाहै नभई कुखुराको मासु  मुखमा परेछ । म झस्के । सवै साथी खोजे नम्रता, विलिनता, सहिष्णुता पाएँ । एकछिन गफ गाफ गरेँ । समाज शास्त्रको परिचय पाँचसय एकसठी को परिक्षा राम्रै दिँए जस्तो लाग्छ । अनि हाम्रो ठट्यौला नेवा साथीसँग पाटनढोकाको बस पकडी कुराकानी गर्दै सुन्धारा झरेँ र माइक्रोबस चढी रत्नपार्क कोठामा झरेँ । साथीको प्रश्न थियो जनै त लाउनु भएछ उनी माइतीघर ओर्लिए ! बनेपा जानुछ रे ! अ म धार्मिक बन्ने कोषिशमा छु । दैँ आएको छ चण्डी गिता पढ्नुछ । परिक्षा त पहिले सकियोस ।
तर आज बेलुका निकै अठ्ठाहस भयो एकान्तका कारण फिदिम सम्झे अनि त्यसैको बारेमा साना वाक्य लेखेँ सानो गित कोरेँ र गाएँ पनि ।

निन्द्रा !

निदरीले सताउँदा यती व्यग्र हुँदा मन जसो कानबाट धुम्र केतु निस्कीएको जस्तो !

धेरै भएछ निदाएको उदेक लाग्दो दिन उठेपछी तानाबुनाले मात्र घेरीला ।

काम अन्तै व्यग्रलिएछन् उराठ चिन्तन आवाज आफ्नो मात्र ठीक उल्टो !

नाई अब त निदाउँदीन रात पीरौलो छ्याङ्ग उज्यालो !